Tomasz Błaszczyk, Wtórne oswojenie. Propozycja metodologiczna do badań nad fenomenem śmierci w mediach elektronicznych

Tomasz Błaszczyk

„Wtórne oswojenie”. Propozycja metodologiczna do badań nad fenomenem śmierci w mediach elektronicznych

Abstrakt:

Wideoartykuł poświęcony jest zagadnieniom związanym z funkcjonowaniem kulturowej figury śmierci w nowych nowych mediach. Przyczynek do prowadzonych w nim rozważań stanowią przemiany postaw wobec kresu życia, jakie zaobserwować można współcześnie. Chodzi tu o stopniowe zanikanie zjawisk nazwanych przez Philippe’a Arièsa „śmiercią zdziczałą” oraz przez Geoffrey’a Gorera „pornografią śmierci”, w miejsce których pojawia się – jak się zdaje – pewna otwarta akceptacja kulturowej figury śmierci. Akceptacja odnosząca się do tego, co jako śmierć funkcjonuje we wtórnie oralnym – jak postulował Walter Ong – środowisku mediów elektronicznych, będących w postaci Web 2.0 – w rozumieniu Jay’a Davida Boltera – współczesną technologią definiującą.
Celem artykułu jest zaprezentowanie terminu „wtórnego oswojenia” śmierci, który określać ma tę współcześnie obserwowalną postawę wobec figury kresu – wobec śmierci symulowanej, zapośredniczonej w mediach elektronicznych, a więc oderwanej od jej biologicznych cech i uwarunkowań. Odrealnionej więc, a jednocześnie realnie istniejącej w przekazie medialnym. Wobec wydarzenia medialnego, w którym zapośredniczona śmierć nie jest już wstydliwie i wbrew zapatrywaniom nowoczesności „podglądana”, ale wręcz celebrowana: tak za sprawą wirtualnych zniczy i kwiatów pozostawianych na internetowych cmentarzach, jak i choćby poprzez kondolencje składane publicznie w mediach społecznościowych.
Wideoartykuł przedstawia genezę pojęcia „wtórnego oswojenia” śmierci, prezentuje też kategorie, wokół których jest ono zbudowane, oraz paradygmaty i analogie wykorzystane do kreacji proponowanego terminu. Terminu, który z jednej strony aktualizować ma do realiów współczesności ustalenia tanatologów sprzed doby Web 2.0, z drugiej zaś przyczynić się do uporządkowania współczesnych badań nad figurą śmierci obecną w nowych nowych mediach.

Bibliografia:

1. Anderson P., What is Web 2.0? Ideas, technologies and implications for education, „JISC Technology and Standards Watch”, [w:] https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20130607113820/http://www.jisc.ac.uk/media/documents/techwatch/tsw0701b.pdf, (dostęp: 18.01.2018).
2. Ariès Ph., Człowiek i śmierć, Warszawa 1989.
3. Ariès Ph., Rozważania o historii śmierci, Warszawa 2007.
4. Bauman Z., Śmierć i nieśmiertelność. O wielości strategii życia, Warszawa 1998.
5. Bolecki W., Polowanie na postmodernistów (w Polsce), „Teksty Drugie”, nr 1 [19], 1993, ss. 7-24.
6. Carteret M., Cultural Aspects of Death and Dying, [w:] http://www.dimensionsofculture.com/2010/11/cultural-aspects-of-death-and-dying/ (dostęp: 23.11.2017).
7. Freud Z., Poza zasadą przyjemności, Warszawa 1976.
8. Garncarek T., Rewolucje i reakcje społeczne Pierre’a Bourdieu i Jeana Baudrillarda, „Hybris”, nr 34, 2016, ss. 138-156.
9. Jankélévitch V., To, co nieuchronne. Rozmowy o śmierci, Warszawa 2005.
10. Jaworska-Witkowska M., Ambiwalencje wstrętu. O nienasyceniu wymiotu w dwubiegunowych inkluzjach J. Kristevej i J.P. Sartre’a dla pedagogiki, „Rocznik Naukowy Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy. Transdyscyplinarne Studia o Kulturze (i) Edukacji”, nr 11, 2016, ss. 97-125.
11. Khapaeva D., The Celebration of Death in Contemporary Culture, Ann Arbor, 2017.
12. Kloza S., Internet drugiej generacji jako narzędzie i obszar animacji kultury, „E-mentor”, nr 5(32), 2009. [w:] http://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/32/id/688 (dostęp: 18.01.2018).
13. Krajewski M., W stronę relacyjnej koncepcji uczestnictwa w kulturze, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1, 2013, ss. 29-67.
14. Kristeva J., Potęga obrzydzenia. Esej o wstręcie, Kraków 2007.
15. Latour B., Splatając na nowo to, co społeczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci, Kraków 2010.
16. Levinson P., Nowe nowe media, Kraków 2010.
17. McLuhan M., Galaktyka Gutenberga: tworzenie człowieka druku, Warszawa 2017.
18. Najważniejsze problemy filozofii: Byt, Wartość, Poznanie, pod red. M. Maciąg i K. Maciąga, Lublin 2017.
19. O’Reilly T., What Is Web 2.0: Design Patterns and Business Models for the Next Generation of Software, „Communication & Strategies”, nr 65, 2007, ss. 17-37.
20. Oblicza śmierci. Filozofia – Kultura – Prawo – Medycyna – Sztuka, pod red. E. Szurgot-Prus i T. Błaszczyka, Gniezno 2016.
21. Ong W. J., Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii, Warszawa 2011.
22. Our Changing Journey to the End: Reshaping Death, Dying, and Grief in America, tom 1, pod red. Christiny Staudt i Harolda Ellensa, Santa Barbara 2013.
23. Szponar M., Od pierwotnej oralności do wtórnej piśmienności w epoce dominacji internetowego biasu, „Zeszyty Prasoznawcze”, t. 57, nr 4 (220), 2014, ss. 694-706.
24. Vovelle M., Śmierć w cywilizacji Zachodu. Od roku 1300 po współczesność, Gdańsk 2008.

Słowa kluczowe:

śmierć, kultura, media elektroniczne, symulacja, „wtórne oswojenie”

Prezentacja: